Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Alergiczna i niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa (Allergisk og ikke allergisk overfølsomhet)

Dato publisert: Sist oppdatert:

Czym jest nadwrażliwość pokarmowa?

Nadwrażliwość pokarmowa to nadwrażliwość na składniki produktów spożywczych. W przypadku alergii pokarmowej aktywowana jest odpowiedź immunologiczna organizmu na znajdujące się w żywności białka, które organizm uważa za „niebezpiecznych” intruzów. Nawet niewielkie, śladowe ilości żywności, której się nie toleruje, mogą wystarczyć do wyzwolenia reakcji alergicznej. Reakcje takie pojawiają się zazwyczaj szybko po spożyciu produktu i w niektórych przypadkach mogą być poważne.

 

W przypadku innych typów nadwrażliwości pokarmowej układ immunologiczny nie jest aktywowany, jednak występujące objawy mogą przypominać reakcje alergiczne. Pojawiają się nieco wolniej, są mniej poważne i zależą od ilości spożytego pokarmu. Pojęcie nietolerancji wykorzystywane jest często w odniesieniu do stanów, w których obserwuje się reakcję na pokarm, bez wykazania tego w testach laboratoryjnych. (Istnieje wiele form nadwrażliwości pokarmowej lub nietolerancji pokarmowej, jak się ją często nazywa).

 

Występowanie alergii pokarmowej

Wśród najmniejszych dzieci w wieku od jednego do trzech lat 5-8% reaguje na pokarm. W całym społeczeństwie około 5% osób ma alergię lub nietolerancję pokarmową, jeśli włączy się do tego krzyżowe alergie związane z pyłkami. W codziennym życiu dolegliwości te dotykają znacznie większej liczby osób, ponieważ problem ten ma praktyczne konsekwencje dla rodziny i znajomych.

 

Typowe formy nadwrażliwości pokarmowej

U małych dzieci najczęściej występuje alergia na mleko, jaja, pszenicę, ryby, orzechy, skorupiaki i rośliny bobowate (groszek, orzeszki ziemne, fasola, soja i soczewica).  Zwłaszcza dzieci z atopową egzemą mogą mieć niealergiczne reakcje nadwrażliwości na owoce cytrusowe, truskawki i pomidory. Reakcje takie są zależne od ilości spożytego pokarmu i prowadzą najczęściej do swędzenia i rozwoju egzemy.

 

U starszych dzieci i dorosłych najczęściej występuje alergia na orzechy, orzeszki ziemne i skorupiaki. Do tego dochodzą związane z pyłkami reakcje krzyżowe na niektóre surowe owoce i warzywa.

 

Mąka pszenna może wywoływać poważne reakcje alergiczne u dzieci, jednak rzadko występują one w tej formie u dorosłych. Dzieci i dorośli z wrażliwym jelitem mogą jednak odczuwać pogorszenie wzdęć i bólów brzucha przy dużym spożyciu pszenicy, żyta i jęczmienia.

 

Możliwa jest także reakcja na pszenicę albo inne pokarmy tylko wtedy, gdy po spożyciu następuje aktywność fizyczna. Jest to typ reakcji alergicznej, która może być trudna do wykrycia.

 

Celiakia to choroba jelit, w której gluten zawarty w pszenicy, życie i jęczmieniu wywołuje zapalenie ścianek jelita. Celiakię leczy się przez spożywanie przez całe życie żywności pozbawionej glutenu.

 

Nietolerancja laktozy polega na tym, że śluzówka jelita ma ograniczoną zdolność do trawienia cukru mlekowego (laktozy). Objawy nietolerancji laktozy zwykle nie pojawiają się przed ukończeniem wieku 4-10 lat. Nietolerancja laktozy jest niegroźna, ale wywołuje bóle brzucha, wzdęcia i rozwolnienie w przypadku dużego spożycia cukru mlekowego.

 

Objawy

Reakcje związane z alergią i nietolerancją pokarmową mogą być łagodne, ustępujące po krótkim czasie – aż do poważnych, a czasami zagrażających życiu. Swędzenie w ustach i przełyku oraz opuchnięcie śluzówek nazywa się zespołem alergii jamy ustnej i występuje typowo w przypadku krzyżowych reakcji na pokarm, często spotykanych u osób uczulonych na pyłki.

 

Typowe objawy żołądkowo-jelitowe to wzdęcia, bóle, biegunka, nudności i wymioty. Często występują także objawy skórne, takie jak pokrzywka, pogorszenie egzemy i swędzenie, zwłaszcza u małych dzieci. Wstrząs alergiczny (anafilaktyczny) występuje rzadko, ale jest bardzo poważny i wymaga szybkiego leczenia. Charakteryzuje się opuchnięciem przełyku, problemami z oddychaniem, często z wymiotami i może wywoływać spadek ciśnienia krwi i utratę przytomności.

 

Jak postawić diagnozę?

Najczęściej spotykane testy przy badaniu alergii to testy skórne punktowe i badania krwi. Nie są one wystarczająco dobre do postawienia diagnozy i w większości przypadków łączy się je z próbami pokarmowymi. Ważne jest, by nie usuwać z diety ważnych pokarmów bez pewnej diagnozy.  Dotyczy to przede wszystkim podejrzenia celiakii, ponieważ diagnozy praktycznie nie da się postawić po przejściu na pokarm bezglutenowy. W fazie prób można podejrzane pokarmy na pewien okres odstawić, aby następnie ponownie stopniowo wprowadzać.

 

Do diagnostyki celiakii i nietolerancji laktozy istnieją dobre testy. Nie ma jednak wiarygodnych testów wskazujących inną nietolerancję pokarmową. Wielu alternatywnych terapeutów oferuje takie testy, ale nie udokumentowano, by wskazywały one to, co obiecują.

Specjalistycznym szpitalem dla dzieci z alergiami jest Rikshospitalet HF, Barneklinikken Voksentoppen. Dla dorosłych nie ma takich specjalistycznych instytucji. Dorośli najpierw udają się do lekarza pierwszego kontaktu, który następnie może skierować do właściwego specjalisty, na przykład specjalisty chorób układu pokarmowego, pulmonologa lub laryngologa.

Istnieją także regionalne ośrodki zajmujące się astmą, alergią i nadwrażliwością (RAAO), gdzie mogą być badane osoby o skomplikowanym obrazie choroby.

 

Leczenie

Jedynym leczeniem w przypadku alergii pokarmowych jest unikanie pokarmów, których się nie toleruje. Często najbezpieczniej jest samodzielnie przygotowywać większość posiłków. W przypadku korzystania z gotowych produktów żywnościowych ważne jest dokładne czytanie listy składników. W restauracji i innych placówkach gastronomicznych ważne jest zapytanie o zawartość dania i poinformowanie o alergii albo nadwrażliwości pokarmowej.

 

Odpowiednia dieta jest niezmiernie ważna, zwłaszcza w dzieciństwie. Składniki odżywcze występujące w pokarmach, które się wyklucza, należy zastąpić innymi. W przypadku alergii na mleko szczególnie ważne jest zadbanie o dostateczną ilość wapnia, jodu i witamin B. W przypadku najmłodszych dzieci ważne jest także pilnowanie spożycia białek.

 

Małe dzieci (<3 lat) z alergią na mleko krowie powinny otrzymywać pełnowartościowe produkty zastępujące mleko (dostępne w aptece na receptę). W przypadku diety wolnej od pszenicy ważne jest zadbanie o to, by w żywności nie zabrakło białek, błonnika i minerałów. Jeśli unika się wielu owoców i warzyw, spożycie witaminy C może być zbyt niskie. Lekarz może skierować do fizjologa żywienia w przychodni w celu udzielenia indywidualnych porad żywnościowych.

 

Leki

Osoby narażone na poważne, zagrażające życiu reakcje alergiczne, powinny posiadać strzykawkę z adrenaliną (EpiPen lub Jext). Strzykawki używa się jako „odtrutki”, jeśli przypadkowo spożyje się coś, czego się nie toleruje. Leki przeciwalergiczne, przyjmowane na inne stany alergiczne, takie jak na przykład uczulenie na pyłki, także mogą tłumić dolegliwości powstające przy spożyciu nietolerowanych produktów spożywczych, jednak w przypadku alergii pokarmowej przyjmowanie stałych leków nie jest normalnie stosowane.

 

Rejestr alergii pokarmowych

W przypadku poważnych reakcji na pokarmy należy przesłać zgłoszenie do Rejestru Alergii Pokarmowych (Matallergiregisteret) przy Instytucie Zdrowia Publicznego (Folkehelseinstituttet). Kryterium zgłoszenia przypadku jest to, czy pacjent zgłosił się do lekarza w ciągu 24 godzin po spożyciu pokarmu. Rejestr utworzono w celu zbierania informacji o reakcjach pokarmowych, nasileniu objawów, produktach, na które się reaguje i narażonych osobach.