Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Czym jest lateks (lateks)

Dato publisert: Sist oppdatert:

W większości przypadków alergia na lateks spowodowana jest przez korzystanie z rękawiczek lateksowych w pracy. Poza tym największe znaczenie maja balony i prezerwatywy.

Czym jest lateks? (Hva er lateks?)

Lateks otrzymywany jest z drzewa kauczukowego Hevea Brasiliensis, a składa się z przetworzonego soku z dodatkiem pewnych substancji chemicznych, pozwalających uzyskać pożądane właściwości. Drzewo to pochodzi z lasów deszczowych w Amazonii, jednak jest także uprawianie w Afryce Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej. Syntetyczny lateks wytwarzany jest z syntetycznego kauczuku. Termin „lateks” jest synonimem naturalnego kauczuku.

 


Lateks znajduje się w wielu produktach codziennego użytku, takich jak gumowe rękawice, balony, gumki, skarpety, obuwie, kalosze, maty do kąpieli, opony do samochodów i rowerów, smoczki, prezerwatywy, pessaria, taśma klejąca, odzież przeciwdeszczowa i opaski elastyczne. Lateks występuje także często w wielu rodzajach sprzętu medycznego, takiego jak rękawice, dreny, sprzęt do infuzji, katetery, sondy pokarmowe, prześcieradła z tworzywa, kaniule, rurki, maski do inhalacji i bandaże.

Większość przypadków alergii na lateks spowodowana jest przez korzystanie z lateksowych rękawic w pracy, po nich największe znaczenie mają balony i prezerwatywy.

Objawy alergii na lateks

Objawy mogą polegać na natychmiastowych reakcjach z pozytywnym reagowaniem na immunoglobuliny IgE, alergii na białka lateksu oraz objawach takich, jak przy opóźnionej reakcji alergicznej z egzemą kontaktową.

 


Reakcja natychmiastowa to alergia IgE-zależna, podczas gdy alergia kontaktowa, występująca najczęściej, to przypominająca pokrzywkę reakcja na skórze, która stykała się z lateksem. Istnieje także inny typ alergii na gumę, późna reakcja alergiczna, spowodowana przez inne dodatki do gumy niż lateks. Tego typu alergia nigdy nie powoduje natychmiastowych reakcji ani wstrząsu alergicznego, a jedynie egzemę.

 


Przy alergii na lateks często występuje egzema ze spuchniętą, wrażliwą i swędzącą, czerwoną skórą. Czasami pojawiają się także wypełnione płynem pęcherze i popękana skóra. Stosunkowo częste przy alergii na lateks są też problemy z drogami oddechowymi, takie jak dolegliwości nosa i oczu oraz astma.

 


Lateks reaguje krzyżowo z białkami obecnymi w egzotycznych owocach, przez co może prowadzić do zespołu alergii jamy ustnej (swędzenie i opuchlizna w ustach, nosie, na wargach i w przełyku). Najczęstsze przyczyny to banan, awokado i kiwi, ale także papaja, figi, ziemniaki, melony, pomidory i kasztany jadalne mogą dawać reakcje krzyżowe. 30-80% wszystkich osób z alergią na lateks ma objawy po spożyciu jednego lub kilku z tych produktów. Lateks może też reagować krzyżowo z sokiem mlecznym, sokiem z liści i pyłem z figowca. Z produktami żywnościowymi reagują krzyżowo białka roślinne zawarte w lateksie.

 


U wrażliwych osób lateks może wywoływać zagrażające życiu reakcje (wstrząs alergiczny), jeżeli zawarte w lateksie białka zetkną się z błonami śluzowymi. Osoby z wykazaną alergią na lateks powinny zatem zawsze informować o tym przed badaniem przez stomatologa, ginekologa oraz przed operacjami chirurgicznymi, w których często używa się lateksowych rękawiczek.

Kto może mieć alergię na lateks?

Niewiele lat temu tego rodzaju alergie występowały wyłącznie u lokalnej ludności, która spuszczała lateks z drzew, między innymi w Indonezji. Później alergia na lateks pojawiła się u dzieci, które były operowane i miały częsty bliski kontakt z lateksowymi rękawiczkami chirurga. Odkrycie wirusa HIV spowodowało znaczne zwiększenie częstości korzystania z rękawiczek, co z kolei doprowadziło do tego, że u wielu osób pojawiła się alergia, a zwłaszcza wśród personelu służby zdrowia.

 


W USA w służbie zdrowia częstość występowania dochodzi do 17%. Narażonymi grupami są także sprzątacze i stomatolodzy.

 


W Norwegii prowadzone były pojedyncze badania na temat alergii na lateks w grupach ryzyka, nie ma jednak szerszych badań, które pozwalają oszacować częstość występowania wśród całej ludności. Badania z innych krajów wskazują, że u całej ludności na tego rodzaju alergię cierpi około 1% osób. Wydaje się, że możliwość pojawienia się alergii na lateks jest większa u osób z atopią niż u innych.

W jaki sposób uzyskać diagnozę?

Badania przy podejrzeniu alergii na lateks wykonywane są w pierwszej kolejności przez dermatologów i pediatrów. Ważna jest dogłębna historia choroby. Diagnozę można postawić przy użyciu różnego rodzaju testów skórnych.

 


Przy badaniu alergii na lateks najlepsze są testy skórne, nieco gorsze są badania krwi (wykazujące obecność IgE, jednak w wielu przypadkach się z nich korzysta. Testy skórne można wykonać u dermatologa, laryngologa lub pediatry. Testy płatkowe (naskórkowe) mają za zadanie wykazanie alergii kontaktowej na inne substancje zawarte w gumie (reakcja późna), stosuje się je więc wyłącznie u osób z egzemą. Testy takie można wykonać wyłącznie u dermatologa.

Leczenie alergii na lateks

Jeśli testy wykazały alergię na lateks i w historii choroby występują objawy, należy unikać wszelkiego bliskiego kontaktu z lateksem. Osoby, u których występuje krzyżowa reakcja z produktami żywnościowymi, powinny ich unikać.

 


Wstrząs alergiczny (anafilaksja) zaczyna się najczęściej typowymi objawami alergicznymi dla danego pacjenta. Mogą pojawiać się stopniowo lub wystąpić w formie ostrej i zagrażać życiu. Osoby z alergią tak poważną, że grozi wstrząsem alergicznym, powinny mieć dostępną strzykawkę z adrenaliną (EpiPen), której należy użyć natychmiast po pojawieniu się objawów. W przypadku wstrząsu alergicznego należy zawsze skontaktować się z lekarzem (numer 113). Wysypka na skórze (pokrzywka) bez dolegliwości innych niż swędzenie nie jest wstrząsem alergicznym.

Obecnie szczepienia przeciwalergiczne (odczulanie) nie są odpowiednim leczeniem w przypadku alergii na lateks.

Zapobieganie

Gdy ma się alergię na lateks, można leczyć objawy, jednak sama alergia jest nieuleczalna. Najlepiej jest zapobiegać jej wystąpieniu. Wiele artykułów lateksowych można zastąpić produktami wykonanymi z winylu.  Produkty oznakowane jako „hipoalergiczne” lub podobnie nie zawsze zawierają mniej alergenów lateksu niż produkty bez takiego oznaczenia.

 


Wydaje się, że największym problemem w środowiskach szpitalnych są rękawice lateksowe z pudrem, ponieważ puder prowadzi do zwiększenia stężenia alergenów w powietrzu. Takie rękawiczki należy zatem wymienić na bezpudrowe, o niskiej zawartości alergenów/rozpuszczalnych białek, dodatków do gumy i endotoksyn.  Ma to także znaczenie dla pacjentów. Należy żądać od dostawcy dostarczania takich rękawiczek i udokumentowania tego, że spełniają one wymogi.

 


Obszar, który wymaga szczególnej uwagi, to lateks w prezerwatywach i pessariach. Alergia na lateks może prowadzić do bardzo poważnych reakcji, poza problemami z życiem płciowym. Firmy Durex i RSFU sprzedają prezerwatywy, które mają być wolne od lateksu. Produkty syntetyczne, na przykład farba lateksowa, nie zawierają naturalnego kauczuku.

 


Jednym z elementów zapobiegania reakcjom alergicznym na lateks jest noszenie przez osobę z alergią znaczka w formie bransoletki lub podobnej (znaczek SOS). Może to być ważne w nagłych sytuacjach, takich jak wypadki. 

Fakty na temat alergii na lateks opracowano we współpracy z radą lekarską NAAF.