Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Reakcje krzyżowe (kryssreaksjoner)

Dato publisert: Sist oppdatert:

Warto wiedzieć o reakcjach krzyżowych – karta informacyjna NAAF

Czym są reakcje krzyżowe?

Jeśli osoba z alergią na pyłki stwierdza, że odczuwa dolegliwości jedząc surowe owoce i warzywa, jest to spowodowane tym, że układ immunologiczny alergika nie „widzi” różnicy między wywołującymi alergię substancjami zawartymi w pyłkach (białkami) a białkami zawartymi w pożywieniu. W ten sposób pojawia się reakcja alergiczna, gdy alergik spożywa takie produkty. Dotyczy to zwłaszcza osób z alergią na pyłki brzozy. .

U kogo mogą występować reakcje krzyżowe?

Osoby, które mają najsilniejsze objawy alergii na pyłki, są także najbardziej narażone na reakcje krzyżowe. Niektórzy alergicy reagują na pokarmy tylko w sezonie pylenia, podczas gdy inni mogą mieć objawy przez cały rok. To, na co ludzie reagują, jest sprawą indywidualną i nie wszystkie osoby z alergią na pyłki mają reakcje krzyżowe.

Jakie objawy mogą dawać reakcje krzyżowe?

Wiele osób z alergią na pyłki odczuwa dolegliwości w ustach i przełyku przy spożywaniu surowych owoców i warzyw, zwłaszcza w sezonie pylenia. W przypadku nadwrażliwości pokarmowej, w której dominują objawy w jamie ustnej, używa się określenia „zespół alergii jamy ustnej”. Niektóre osoby czują swędzenie aż w uszach. Objawy mogą narastać i rozprzestrzeniać się do wielu organów, a w najgorszym przypadku może wystąpić wstrząs anafilaktyczny, jednak w Europie Północnej jest to niezwykle rzadkie.

Występowanie reakcji krzyżowych

Około 70% wszystkich osób z alergią na pyłki brzozy reaguje na pokarmy – najczęściej orzechy, kiwi lub surowe marchewki, jabłka i gruszki. Osoby z alergią na bylicę mogą reagować na seler i wiele rodzajów ziół oraz przypraw. Zwykle najpierw pojawia się alergia na pyłki, a później reakcje krzyżowe. Wiedza o tym, co wywołuje reakcje krzyżowe, przydaje się do unikania dolegliwości.

Leczenie reakcji krzyżowych

Leki pełnią podrzędną rolę w profilaktycznym leczeniu reakcji krzyżowych. Można próbować preparatów antyhistaminowych, ale skutek nie jest pewny. Immunoterapia z użyciem alergenów pokarmowych nie jest jeszcze praktycznie możliwa, jednak być może będzie stosowana w przyszłości. Nowe badania wskazują na to, że immunoterapia z alergenem z pyłku brzozy może pozytywnie oddziaływać na reakcje krzyżowe.

Badania alergii pokarmowej w przypadku reakcji krzyżowych

Najważniejsza jest dogłębna historia choroby. Test skórny punktowy z surowymi owocami i warzywami należy wykonać z użyciem właściwego produktu spożywczego metodą punktową, polegającą na nakłuwaniu najpierw źródła alergenu, a następnie skóry. Specyficzne badanie IgE może być przydatne, jednak rzadko zapewnia szersze informacje.

Typowe reakcje krzyżowe w przypadku alergii na pyłki:


 

Brzoza, leszczyna, olsza, wierzba

Tymotka łąkowa i inne gatunki traw

 

Bylica

Jabłko (surowe)


Gruszka (surowa)

Rośliny bobowate (fasola, groch, soczewica)

Seler

Owoce pestkowe (brzoskwinie, nektarynki, maliny, czereśnie, śliwki, morele, migdały, mango)

Pszenica, jęczmień, żyto, owies 

Por, cebula, czosnek

Marchewka (surowa)


Ziemniaki (surowe)

 

Zioła, przyprawy ziołowe i leki ziołowe (zielona pietruszka, bazylia, oregano, kolendra itp.)

Orzech laskowy, orzech brazylijski, orzech włoski

 

 Papryka

Orzeszki ziemne


Seler

 

Ziarno słonecznika

Kiwi

 

Miód 

 

 

 

  • W przypadku alergii na roztocza czasami występują reakcje krzyżowe ze skorupiakami i mięczakami.
  • W przypadku alergii na lateks mogą występować reakcje krzyżowe z kiwi, awokado i bananem.
  • Przy alergii na pyłki traw testy alergiczne często dają pozytywne wyniki na pszenicę i rośliny bobowate, jednak rzadko jest to związane z objawami alergii.

Dobre rady w przypadku reakcji krzyżowych

W przypadku reakcji krzyżowej z produktem żywnościowym nie zawsze reaguje się na pozostałe pokarmy z listy alergii krzyżowych. Najczęściej produkt toleruje się w formie ugotowanej, obranej, w konserwie lub marynacie. Zaleca się unikanie pokarmów lub rodzajów pokarmów, na które się reaguje. Alergia krzyżowa nie nasila samej alergii na pyłki. Nie ma powodu, by osoby z alergią na pyłki brzozy unikały surowych owoców i warzyw jedynie na wszelki wypadek.

Bylica należy do rodziny astrowatych i osoby z alergią na tę roślinę mogą reagować na inne gatunki z tej rodziny, takie jak jastrun właściwy, mniszek pospolity, astry i chryzantemy. Osoba z alergią na bylicę i nadwrażliwością na seler zwykle nie toleruje selera ani surowego, ani gotowanego, w przeciwieństwie do osoby z alergią na pyłki brzozy, która często toleruje seler gotowany.

U większości osób alergia na owoce u alergików reagujących na pyłek brzozy stanowi niewielki problem, jednak dla niektórych może być on poważny. Często będą oni na przykład tolerować melony, ananasy, winogrona, banany i owoce cytrusowe. Ponadto zwykle będą mogli spożywać maliny, porzeczki, borówki i żurawinę. Niemieckie badania pokazują, że przy prowokacji z użyciem różnych odmian jabłek toleruje się tylko niektóre odmiany. Dobrym pomysłem może być więc spróbowanie różnych odmian. Często jabłka czerwone toleruje się lepiej od zielonych. Można także obrać jabłko i dać mu przez chwilę poleżeć na powietrzu, aby ograniczyć skutki alergii.

Inne typy reakcji krzyżowych

Osoby z alergią na roztocza lub owady, takie jak komary, larwy komarów i karaluchy, są częściej niż inne nadwrażliwe na skorupiaki i mięczaki (raki, małże, ostrygi i ślimaki).

U osób z alergią na koty opisuje się rosnącą częstość występowania alergii na mięso. Niektóre osoby z alergią na lateks mogą mieć alergiczne objawy po spożyciu egzotycznych owoców i warzyw. Banan, awokado i kiwi dają takie objawy najczęściej, ale przyczyną reakcji krzyżowych może być też papaja, figi, ziemniaki, pomidory i kasztany jadalne (patrz osobna karta informacyjna na temat alergii na lateks).

Fakty na temat reakcji krzyżowych opracowano we współpracy z radą lekarską NAAF