Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Ávkkalaš diehtit Eksema birra (eksem)

nb Dato publisert: Sist oppdatert:

Fakta eksema birra

Ávkkalaš diehtit eksema birra – NAAF faktaárka

Mii lea eksema?

Eksema lea iešguđetlágán sanjáš mii addá liikkedávdda. Atohpalaš eksema, guoskkahuseksema, seborroiska eksema ja lihpareksema leat dábálepmosat. Atohpiija mearkkaša earálágán, mii dán oktavuođas lea earálágán liikii ja lea namahussan sogaváddu allergiijalaš ekseman.

Eksema sáhttá bistevaš (kronalaš), guhkesáiggi dahje fáhkka ihtit (akuhtta), ja eatnasiin lea nu ahte geasset lea buoret ja dálvet fas vearáska. Dat mii lea bissovaš, lea mihtilmas ihtáluvvon sanjáš. Go gazzu, šaddá lihkki dakko garas ja mii álkibut luoddana. Fáhkka eksema ihtin lea rukses, bohtas ja sanjašlihkkii mas sáhttet leat čáhceskoavhlit.

Vuosttilašvuohta infekšuvnna vuostá lea heajut go lea eksema, ja de álkibut vuolššiduvvá, sáhttá maid vearaskit.

Makkár dávdamearkkaid addá eksema?

Atohpalaš eksema addá goike ja sanjaš lihkii.

Guoskkahuseksema maid easka lea ožžon dahje lea ruovttoluotta boahtán, buktá ruvssodan ja bohtas lihkii mas leat smávva ja stuora skoavhllit ja háviid dakkár sajiin mat leamaš lahkosin báikkin gosa lea guoskan. Jus guoskkahuseksema lea guhká bistan, lea lihkkii goikan ja luoddanaddan. Garra sanjaš lea dábálaš. Álgobáliid lea eksema dušše dakko gokko lihkkii lea leamaš oktavuođas dasa maid ii gierdda., muhto mannjil sáhttá viidánit eará sadjái gorudis.

Seborroiska eksema smávva mánáin lea vuodjás ja ruvssodan lihkkii mas leat vuoddjás skárttat oaivvis ja gállus, amadajus ja liikemáhcastagain niskkis ja vuolágeahčen. Rávisolbmuin leat ruvssodan, vuoddjás, gádnás lihkkii guovddáš báikkin amadajus, oaivveasis, belljjiid duohken ja čiččiin.

Raksaeksema lea olggosoainnahat dego ruvssodan, livttes siedjás lihkki raksabáikkis.

Gii oažžu eksema?

Atohpalaš eksema leat dávjá mánát geat ožžot. Norgga mánáin leat árvvu mielde 15 % geat ožžot eksema. Go mánát leat moatte mánnosaččat de álgá dávda dávjimusat ja 60 % sis dearvvašmuvvat ovdal njeallje jahkásažžan. Sáhttá mannjil boahtit ruovttoluotta, nuppelot jahkásažžan dahje rávisolbmo agis.

Guoskkahuseksema lea hárve smávva mánáin, muhto lassána go ollejit skuvlla ahkái. Beljjiid ráiggaheapmi, piercing ja go atná lihke vuostá metálla mii ii leat albma, lea lasihan gusokkahusallergiija nihkkela vuostá. Tatoveren sáhttá dágahit guoskkahaneksema mii ihttá vahkuid ja mánuid maŋŋa go lea tatoverehan. Vuoktaivdnen lea maid eanet dagahan eksema,, erenoamážit go nuorat olbmot ivdnejit vuovttaid.

Seborroiska eksema lea oalle dábálaš. Eksema sáhttá boahtit vuosttaš mánuid juo eallinagis, muhto lea eanemus dábálaš rávisolbmo agis.

Sivat eksemaide

Atohpalaš eksema sivaid eat dovdda. Allergiijat lea muhtumiidda váddun, muhto ii dušše dat. Dávda lea evttolaš sogaváddun ja birrasa ektui. Dábálaš lea ahte earát bearrašis ožžot atohpalaš dávddaid (ástmá, eksema dahje suoidneallergiija). 20-30 % buhcciin sáhttá gávdnat allergiijaid, sihke vuoiŋŋahatallergiija ja biebmoallergiija, mat muhtumiin lea eksemai mearkkašahtti. Biebmoallegiija ii leat goasse ge okto sivalaš eksemii.

Hearkivuohta ii leat sivalaš seborroiska eksemii, muhto dálgarávssain lea dávdareakšuvdna ja dasa sáhttá sivvan leat geavvanguobbarat mat lihkis dábálaččat gávdnojit. Olbmuin geain lea vuoddjás lihkkii ja olu dálgašaddu boahtá dávjjibut sivva.

Guoskkahuseksema boahtá das go liikkii reagere ávdnasiidda masa guoská. Dilálašvuohta sáhttá sihke allergiija dahje ii-allergiija. Ii-allergiija reakšuvdnii lea njuolggo guoskkaheapmi liikeháhtádussan ávdnasiidda nu go sáibbut, čáhci ja desinfekšuvnna ávdnasat. Allergiijalaš reakšuvnnat bohtet buot allergiijaiđihan ávdnasiiguin nu go nihkkel, krom, gummi,formaldehyd ja hádjavuoiddas.. Paraphenylenediamin (PPD) lea juoga mii addá állergalaš guoskkahanallergiija. PPD gávdno hirbmat olu vuoktaivdnenbuktagiin.

Cissa ja baika leat háhtáhusat raksa ihtáluvvamii.

Eksema dálkkodeapmi:

Deaŧáleamos eksema dálkkodeapmi lea ráinnasvuohta, systemahtalaččat vuoidasiiguin vuoidat, eastadit ahte liiki goika, unnidit dan maid ii gierdda ja unnidit dakkár biepmuid mat vearáskahttet eksema. Beaivváš ja sáltelávgun ávkkuhit bures gehpes ja unnan eksema vuostá. Dássedit geavahit Kaliumpermanganat (KP) go lávggoda, lea deaŧalaš eastadit eksema vearaskit.

Kortisonavuoiddas lea dárbbašlaš eanas dilalašvuođain. Dat lea maid oadjebas jus geavaha rievttes vuoidasa rievttes sajes gorudii rievttes áiggis. Go álgá birget eksemain, de lea deaŧalaš geavahit láivvit kortisonkreama ja vaikko vuoidat hárvvet. Go riekta geavaha kortisonkreama, de eai iđe liigeváttut. Doavttir sáhttá neavvut movt galgá vuoidat.

Dábálaččat sáhttá dadjat ahte garra dálkasa geavaha nu guhka go lea dárbu. Jus vállje beare almmehis dálkasiid de ii ávkkut eksema ektui. Jus vuoiddas ii buorit, de dávjá olles kortisondálkkodeapmi manna duššas. Boađus lea ahte eksema vearáska. Galgá maid fuobmat ahte sáhttá infekšuvdna eksemas ja ahte kortisonkreama de ii ávkkut.

Mánás geas ovdal lea leamaš eksema ja dat fas boahtá ruovttoluotta, sáhttá geahččalit 2. dahje 3. joavkku kortisona. Go saŋaš nohká, de sáhttá hárvebut vuoidat, juohke 2.-3. beaivvi. Go eksema lea vel eanet buorránan, de vuoidat láivvit kreamain juohke 2.-3 beaivvi.

Go liiki lea čavddasmuvvan, de vuoidat 1-2 vahkus goit 2-4 vahku vai boađus šaddá buoremus. Rávvejuvvo geavahit válljit laktadanvuoidasa iđđes ja eahkes, ja juohkehave go lea duššen dahje lávgon, vaikko vel lea ge olles liiki ja ii dovdo eksema.

Mánáin geain lea eksema mii ođđasit ain boahtá ja vearaska, sidjiide lea KP lávgun buorre dalle nai go leat buorit áigodagat. Heajos áigodagain sáhttá geavahit KP lávguma beaivválaččat dahje juohke nuppe beaivvi.

Kortisonkeahtes eksemavuoidasat, immunmodulatorat, (Elidel®, Protopic®) sáhttá maid geavahit, ja berre geahččalit go lea bissovaš eksema. Dieid vuoidá 2 háve beaivái. Ovdamunni dáid vuoidasin, lea ahte eai váikkut liikeassodahkii vaikko guhkiid áigge daid geavaha, ja dat sáhttet eksema vuostá leat hui buorit jus kortisonkreama ii ábut.

Jus liikevuolši lea de ferte dálkkodit dan ovdalgo geavaha dáid vuoidasit.

Medisiinnalaščuovgadálkkodeapmi (UVA+UVB) sáhttá doaibmat bures go lea guhkilmas eksema. Muhtumat gal vearáskit, sáhttá dan dihte go háhtádussá bivastagain. Áiggi ektui lea hui áddjái ja lea ressursa gáibideaddjin ja hárve lea heivvolaš mánáide vuollel skuvlaagi. Dálkkodeapmi dáhpáhuvvá dušše liikedoaktáriid luhtte.

Dálkodeapmi lihkostuvvá jus olmmoš diehtá dálkkodeami birra ovdagihtii. Eksema sáhttá leat giksin, muhto árra dálkkudeapmi doalaha dávjá nu ahte sivva ii vearás. Dávjá dávda nohka iešalddis - 80% lea dávda buorránan 18 jahkásažžan. Doaivumis buorre eksemadikšun buorida bohtosiid.

Fáktorat mat sáhttet vearáskahttit

Čavges biktasat, roavva ullodiŋggat, polyester, garrasit ivdnejuvvon biktasat, njuoskkas, hudja, vuolššit, biebmoávdnasat, kloračáhci, duhpatsuovva, hádjavuoiddas, allergiija, alkalisttalaš sáibbut, buoiddi eretválddihan kemikálat ja liekkas.

Mánná ieš buoremusat diehtá makkár biktasat satnjdahttet.

Eksema eastadeapmi

Muhtun iskosat

Eastadit eksema biepmu bokte go lea áhpeheami dahje maŋŋa go mánná lea šaddan, ii daga duobbelii dahje dábbelii ahte mánná oažžu atopisk eksema, muhto iskosat čájehit ahte atohpalaš eksema dovdomearkkat sáhttet eastaduvvot muhtun muddui jus máná njámáha vuosttaš jahkebeali.

Movt oažžut veahki

Eksema mii ii leat nu vearrái ja eksema mii fas jávká ja ihtá sáhttet leat ráđiid ja neavvumat oažžumis dearvvašvuođastášuvnnas. Vearrás dillin váldo oktavuohta fástadoaktáriin gii čujuha viidáset spesialisttaid lusa. Friddja buohcceviesso válljen Norggas sáhttá válljet diehtojuohkinvuođu bokte. Dán neahtabáikki bokte ja nuvttá telefuvnnummár, 800 41 004, oaččut duohta dieđuid dálkkodanbáikkiid birra. Friddja buohcceviesso válljen addá maid dieđuid rivttiid birra ja dan ahte lea riekti válljet buohcciviesu. Geahča.www.sykehusvalg.no

Geas lea eksema dahje liikeváttut dahje barget diekkár buhcciigun, sis lea vejolašvuohtahállat fágaolbmuiguin liikeossodaga poliklinihka (Hudavdelingens poliklinikk, Villa Derma, OUS), telefuvnna bokte 3 diimmu vahkosaččat  Hudtelefonen, 23075803, sis leat dákkár rahpanáiggit maŋŋebárgga ja bearjadag 08-09 ja duorasdaga 12-13

Faktaa eksema  birra lea ráhkaduvvon ráđđalaga NAAFs legeråd.