Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Gıda katkı maddeleri ve aşırı duyarlılık (Tilsetningsstoffer og overfølsomhet)

Dato publisert: Sist oppdatert:

Gıda katkı maddelerine karşı aşırı duyarlılık hakkında bilmeniz gerekenler – NAAF’ın bilgi metni

 

Gıda katkı maddeleri nedir?

Katkı maddeleri besinlerin dayanıklılığını arttırmak, içindeki şekeri telafi etmek ya da istenilen tadı, kıvamı veya rengi vermek için besinlere katılan maddeler için kullanılan ortak bir terimdir. Gıda ürünlerine katılan katkı maddeleri her zaman etiket üzerinde beyan edilir. Bu beyan bazen maddelerin kendi adlarıyla bazende verilmiş olan avrupa koduyla yapılır (E-kodları).

 

Katkı maddeleri fonksiyonlarına göre gruplara ayrılmıştır; örneğin koruyucu maddeler, antioksidanlar, kıvam verici maddeler ve renklendiriciler. Her birinin belli bir görevi vardır. Koruyucu maddeler (E-kodları 200 - 299) ve antioksidanlar (E 300 - 399) gıdalarda bakterilerin, küflenmenin ve mayalanmanın oluşmasını ve ekşimeyi engellemesi ve de böylelikle gıdaların ömrünü uzatmak amacıyla kullanılır.

Renklendiriciler besinlere istenilen rengi vermesi için ilave edilir (E 100 - 199). 

Kıvam verici maddeler ve kıvam arttırıcılar (E 400 – 499) ürünlerde istenilen kıvamı elde etmek amacıyla kullanılır.

Sık kullanılan diğer katkı maddeleri tatlandırıcılardır (E-kodları 950 ve üzeri)

 

Gıda katkı maddelerine karşı aşırı duyarlılık hangi reaksiyonlara neden olur?

Katkı maddeleri hiç bir zaman süt, laktoz, gluten, balık, kabuklu deniz ürünü ya da fındık içermez ve bu nedenle alerjisi olanlar için genellikle güvenlidir.

Katkı maddelerine reaksiyon göstermek sık görülen bir durum değildir ancak katkı maddelerinin bazıları bazı kişilerde aşırı duyarlılık reaksiyonları tetikleyebileceği görülmüştür. Reaksiyonların başlıca nedenleri alerji değil ancak alerjik olmayan aşırı duyarlılıktır ve tüketilen maddenin miktarı da önem taşımaktadır. Katkı maddeleri ile ilgili en çok karşılaşılan belirtiler egzama alevlenmesi, kızarıklık, kaşıntı ve kurdeşen gibi cilt reaksiyonlarıdır.

 

Hangi katkı maddelerine reaksiyon gösterebiliriz?

Kükürt dioksit ve sülfitler (E 220 – 227) koruyucu katkı maddeleridir ve özellikle kurutulmuş meyveye, kurutulmuş domatese ve şaraplara ilave edilir. Astım hastalarının yaklaşık % 5 oranında bu maddeye reaksiyon gösterdikleri görülmüştür ve bu muhtemelen yiyeceklerin mideye ulaştıktan sonra kükürt dioksit gazının oluşması ve bu gazın solunum yollarını tahriş etmesi yüzündendir.

 

Renklendirici maddeler ender olarak alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bu durum hem sentetik hem de doğal maddeler için geçerlidir. Buna örnek olarak kırmızı renklendirici madde karmin (E 120) ve azo renklendiriciler (E102, E112, E110, E122-124 ve E151) gösterilebilir.

 

Koruyucu katkı maddeleri arasında benzoik asitler ve ilgili bileşikler (E210, E211-213, E214-219) en çok kullanılan koruyuculardır. Bunların cilt reaksiyonlarına veya mide – bağırsak semptomlarına yol açabileceği bildirilmiştir. Benzoik asitler özellikle kızılcık ve yaban mersini olmak üzere doğal olarak meyvelerde ve çilek, yaban mersini, böğürtlen gibi dutsu meyvelerde de bulunur.

 

Sakızlara antioksidan olarak ilave edilebilen BHA, (E320) ve BHT, (E320) dudaklarda ve yüzde şişliğe neden olabileceği rapor edilmiştir.

 

Doğal bir amino asit olan glutamik asit, (E620), büyük miktarlarda baş ağrısına, terlemeye ve ciltte kızarıklığa (çin yemeği sendromu) neden olabilir.

 

Şeker alkollerinin (örneğin sorbitol, mannitol, isomalt) ve kıvam arttırıcı bir madde olan polydextrose nin büyük miktarlarda tüketimi ishal yapabilir ve bunun nedeni bağırsaklarda tamamen emilmediği içindir. Bu durum büyük miktarlarda besinsel lif tüketiminin vereceği etki ile kıyaslanabilir ve bu nedenle alerjik bir reaksiyon değildir.

 

Katkı maddelerine karşı aşırı duyarlılık kimlerde görülür?

Katkı maddelerine karşı aşırı duyarlılık alerjik bünyesi olan (atopik) kişilerde daha sık görülür. Reaksiyonlar çoğunlukla tüketilen miktara bağlıdır ve diğer bir deyişle kişinin söz konusu maddeyi belli bir miktarda tüketmesine bağlıdır.

 

Katkı maddelerine karşı aşırı duyarlılık nasıl tedavi edilir?

Tedavisi duyarlılık tepkileri gösterdiğiniz katkı maddelerini içeren gıdaları tüketmemektir.

 

Bu katkı maddeleri nerelerde bulunur?

Meyve suları ve reçeller koruyucu katkı maddeleri içerir. Soslarda, çorbalarda ve salata soslarında hem koruyucu katkı maddeleri hem de kıvam arttırıcılar bulunur. Özellikle şekerlemelerde ve meşrubatlarda hem renklendiriciler ve koruyucu katkı maddeleri hem de yapay tatlandırıcılar kullanılır.

En sık kullanılan katkı maddelerinin bir çoğu aynı zamanda doğada da bulunur. Örneğin yaban mersini, kızılcık ve sarı böğürtlen (multer) doğal olarak benzoik asit içerirken diğer besinlerde beta-karoten, pancar kökü kırmızısı, klorofil, bal mumu, sitrik asit ya da pektin bulunur. Ancak doğal olarak bulunan maddeler de dahil olmak üzere katkı maddelerinin bir çoğu fabrikalarda üretilmektedir. Gıda katkı maddelerinin üretim sürecinden kalabilecek bitki kalıntılarını veya kimyasalları içermemesi bir zorunluluktur.

Sentetik ürünlerin doğal ürünlerden daha «tehlikeli» olduğu doğru değildir.

 

Katkı maddelerinin etiketlenmesi nasıl yapılır?

Hem ambalajlı hem de ambalajsız ürünlerde bulunan tüm gıda katkı maddeleri belirtilecektir. Katkı maddeleri ve diğer bileşenler ağırlık itibariyle büyükten küçüğe olarak belirtilmektedir. Buna ek olarak katkı maddeleri üründeki işlevini belirten ve özel adı veya E-koduyla sınıf tanımı ile etiketlenmiş olacaktır.

 

Bebek maması

Üç yaşın altındaki küçük çocuklara yönelik piyasaya sürülen gıdalar bebek maması olarak sayılmaktadır. Bebek mamaları sadece mamanın üretilmesi için gerekli olan katkı maddelerini içerebilir. Bebek mamalarında renklendiricilerin, tatlandırıcıların, koruyucu katkı maddelerinin ve antioksidanların kullanılması yasaktır.

 

Katkı maddeleri hiperaktiviteye neden olabilir mi?

Çocuklarda görülen hiperaktiviteye neden olarak arada bir gıda katkı maddeleri gösterilir. Hiperaktiviteye neyin sebep olduğu hakkında bugün itibariyle çok az şey bilmekteyiz ve yapılan araştırmalarda katkı maddesi tüketimi ile hiperaktivite arasında doğrudan bir bağlantı olduğu da görülmemiştir. Aşırı gıda duyarlılığı olup olmadığı konusunda şüpheleriniz varsa eğer semptomlarda azalma olup olmadığını değerlendirmek için söz konusu ürünlerin bir süreliğine tüketilmemesi tavsiye edilir.