Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Çapraz reaksiyonlar (Kryssreaksjoner)

nb Dato publisert: Sist oppdatert:

Çapraz reaksiyonlar hakkında bilmeniz gerekenler – NAAF’ın bilgi metni

 

Çapraz reaksiyonlar nedir?

Polen alerjisi olan kişilerin çiğ meyve ve sebze tüketmelerinden sonra hissettikleri rahatsızlık bağışıklık sisteminin polen proteinlerinde bulunan alerjenler ile gıdaların içindeki proteinler arasında bir fark görememesinden kaynaklanmaktadır. Böylelikle polen alerjili kişi söz konusu gıdaları tükettiği zaman alerjik belirtiler ortaya çıkar. Bu durum özellikle huş ağacından yayılan polenlere karşı alerji olanlar için geçerlidir.

 

Çapraz reaksiyonlar kimlerde görülür?

Polen alerjisinden en çok etkilenen kişiler çapraz reaksiyonlara karşı da en çok korunmasız olanlardır. Bazı polen alerjili kişiler gıdalara sadece polen mevsimlerinde reaksiyon gösterirken bazıları ise yıl boyunca belirtiler gösterebilirler. Kimin neye reaksiyon göstereceği oldukça bireyseldir ve polen alerjisi olan herkesde çapraz reaksiyonlar görülmez.

 

Çapraz reaksiyonlar hangi belirtilere neden olur?

Huş ağacı polenlerine karşı alerjisi olan birçok kişi, özellikle polen mevsiminde olmak üzere çiğ meyve ve sebze yedikleri zaman ağızlarında ve boğazlarında rahatsızlık hissedebilirler.

«Oral alerji sendromu» çoğunlukla ağızda hissedilen belirteler ile ortaya çıkan aşırı gıda duyarlılığında kullanılan bir terimdir. Bazıları kulaklarına kadar kaşındıklarını hissederler. Bu belirtiler artarak vücudun diğer bölgelerine yayılabilir ve en kötü durumda anafilaktik şok meydana gelebilir. Ancak böyle bir şey Kuzey Avrupa bölgesinde oldukça nadir görülen bir durumdur.

 

Çapraz reaksiyonların yaygınlığı

Huş ağacı polenlerine karşı alerjisi olan kişilerin yaklaşık % 70 inde gıdalara ve genellikle de fındık, kiwi veya çiğ havuç, elma ve armuta karşı reaksiyon gösterdikleri görülmektedir.   Pelinlere karşı alerjisi olanlar kerevize ve çeşitli bitkisel baharatlara karşı da reaksiyon gösterebilirler. Genellikle önce polen alerjisi gelişir ve ardından çapraz reaksiyonlar takip eder. Çapraz reaksiyonlar hakkında bilgi edinmek rahatsızlıkları önlemek adına önemlidir.

 

 

Çapraz reaksiyonların tedavisi

Çapraz reaksiyonların önleyici tedavisinde ilaçların fazla bir önemi yoktur. Antihistamin içeren ilaçlar kullanılabilir ancak bunların etkisi tam olarak bilinmemektedir. Gıda alerjenleri ile immünoterapi uygulamak henüz mümkün olmamakla birlikte ilerleyen zamanlarda böyle bir tedavi söz konusu olabilir. Yakın zamanlarda yapılan araştırmalar huş ağacı polen alerjenleriyle uygulanan immünoterapinin çapraz reaksiyonlar için pozitif etkisi olduğunu göstermektedir.

 

Çapraz reaksiyonlar halinde gıda alerjisi nasıl teşhis edilir?

Detaylı bir hasta öyküsü teşhis koymak için çok önemlidir. Çiğ meyve ve sebzelerle yapılan iğne testinde her noktaya gıda maddesi alerjenleri damlatılır. Spesifik IgE ölçümü yararlı olabilir ancak nadiren daha fazla bilgi sağlar.

 

Polen alerjisinde en yaygın görülen çapraz reaksiyonlar:

 

Huş ağacı, fındık,  kızılağaç, Salix (söğüt ağaçları)

Çayır otu ve diğer çimen türleri

Pelin

Elma (çiğ)

Armut (çiğ)

Kurubaklagiller

(fasulye, bezelye, mercimek)

Kereviz

Çekirdekli meyveler (şeftali, nektarin, vişne, kiraz, erik, kayısı, badem, mango)

Buğday, arpa, çavdar, yulaf

Pırasa, soğan, sarımsak

Havuç (çiğ)

Patates (çiğ)

 

Taze baharat otları, bitkisel baharatlar ve bitkisel ilaçlar (maydanoz, fesleğen, keklik otu, kişniş ve diğerleri)

Fındık, Brezilya kestanesi, ceviz

 

Paprika

Yer fıstığı

Kereviz

 

Ayçekirdeği

Kiwi

 

Bal

  • Mayt alerjisinde zaman zaman kabuklu deniz ürünleri ve yumuşakçalar ile çapraz reaksiyonlar meydana gelir
  • Lateks alerjisinde kiwi, avokado ve muz ile çapraz reaksiyonlar meydana gelir
  • Çimen polenleri alerjisinde alerji testleri genellikle buğday ve baklagillere karşı pozitif sonuç verir, ancak bu durum alerji belirtileri ile nadiren ilişkilidir

 

Çapraz reaksiyonlarla ilgili faydalı tavsiyeler

Bir gıda ile çapraz reaksiyon meydana gelmesi çapraz alerji listesindeki diğer gıdalara da   mutlaka reaksiyon göstereceğiniz anlamına gelmez. Gıda ürünü genellikle haşlanmış, soyulmuş, konserve ya da turşu olarak tolere edilebilir. Reaksiyon gösterdiğiniz gıda veya gıda türlerinden uzak durmanız önerilir. Çapraz alerji polen alerjisinin daha kötü olmasına neden olmaz. Huş ağacı poleni alerjisi olan kişilerin tedbir amaçlı olarak çiğ meyve ve sebzeleri tüketmemeleri için bir neden yoktur.

Pelin otu papatyagiller familyasından gelmektedir ve pelin alerjisi olanlar aynı familyaya mensup beyaz ay papatyası, kara hindiba, yıldız çiçeği ve kasımpatı gibi diğer türlerine de reaksiyon gösterebilirler. Kerevize karşı aşırı gıda duyarlılığı olan pelin alerjili bir kişi kerevizi ne taze ne de haşlanmış haliyle tolere edemezken huş ağacı polen alerjili bir kişi haşlanmış kerevizi reaksiyon göstermeksizin tüketebilir.

Huş ağacı polen alerjili kişilerde görülen meyve alerjisi bir çokları için basit bir sorundur ancak bazıları için problem olabilir. Bu kişiler kavun, ananas, şarap üzümü, muz ve turunçgiller gibi meyveleri genellikle tolere edebilirler. Ayrıca, ahududu, frenk üzümü, yaban mersini ve kızılcıkları da genellikle yiyebilirler. Almanya’da yapılan araştırmalar farklı elma çeşitlerinin provoke edilmesiyle bazı türlerinin tolere edilebileceğini göstermektedir. Bu nedenle farklı türde elmaları denemek faydalı olabilir. Kırmızı elmalar genellikle yeşil elmalara göre daha iyi tolere edilir. Aynı zamanda elmanın tüketilmeden soyulup biraz bekletilip dinlendirilmesi alerjinin şiddetini olumlu şekilde etkiler ve azaltır.   

 

Çapraz reaksiyonların diğer türleri

Sivrisinekler, sivrisinek larvaları ve hamamböceği gibi mayt veya böceklere karşı alerjisi olan insanlar kabuklu deniz ürünlerine (kabuklular, deniz tarağı, istiridye ve salyangoz) diğer insanlara göre daha sıklıkla aşırı duyarlılık gösterirler.

Kedi alerjisi olan kişilerde yağlı et alerjisinin de daha sıklıkla görüldüğü belirtilmiştir.  Lateks alerjisi olan bazı kişiler egzotik meyvelere ve sebzelere karşı da alerjik tepkiler gösterebilirler. Belirtiler en çok muz, avokado ve kiwi tüketildiğinde ortaya çıkar ancak papaya, incir, patates, domates ve kestane de çapraz reaksiyonlara yol açabilir (daha ayrıntılı bilgi için lateks alerjisi ile ilgili bilgi metnine bakınız).

 

Çapraz reaksiyonlar hakkında bilgiler NAAF’ ın tıp konseyine danışılarak hazırlanmıştır.