Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Sự nhạy cảm thức ăn dị ứng và không thuộc về dị ứng (Matvareoverfølsomhet)

Dato publisert: Sist oppdatert:

Sự nhạy cảm thức ăn là gì ?

 

Sự nhạy cảm thức ăn là sự nhạy cảm đối với những thành phần của thức ăn. Khi bị dị ứng thức ăn, hệ thống nhiễm dịch của cơ thể sẽ được kích hoạt để đối phó với những chất đạm từ thức ăn mà cơ thể cảm thấy như những phần tử xâm nhập “nguy hiểm”. Dù chỉ với những số lượng nhỏ của thức ăn mà bạn không chịu được, cũng đủ để gây ra một phản ứng dị ứng. Thông thường những phản ứng này đến nhanh sau khi đã dùng thức ăn và trong một vài trường hợp có thể là nghiêm trọng.

 

Trong những loại nhạy cảm khác về thức ăn mà hệ thống nhiễm dịch không can dự vào, nhưng các triệu chứng bộc phát có thể tương tự như những phản ứng dị ứng. Các triệu chứng này đến chậm hơn, ít nghiêm trọng hơn và tuỳ thuộc vào số lượng thức ăn đã được dùng đến. Thuật ngữ “không chịu đựng được” thường được dùng để chỉ những tình trạng mà sự phản ứng thức ăn có thể quan sát thấy, nhưng lại không cho thấy kết quả trong những xét nghiệm tại phòng thí nghiệm. (Có nhiều hình thức nhạy cảm thức ăn hoặc thường được gọi là không chịu được thức ăn.)

 

Tỷ lệ bị dị ứng thực phẩm

 

Trong số trẻ nhỏ, từ 1-3 tuổi, 5-8% có phản ứng với thức ăn. Số còn lại, khoảng 5% bị dị ứng thực phẩm / không dung nạp, bao gồm cả phản ứng xen kẽ liên quan đến phấn hoa. Phần nhiều hơn bị ảnh hưởng trong đời sống hàng ngày, nơi mà vấn đề gây hậu quả thực tế đối với gia đình và bạn bè.

 

Những hình thức thông thường của sự nhạy cảm thức ăn :

Các thứ gây dị ứng thông thường nhất cho trẻ nhỏ là sữa, trứng, cá, các loại hạt cứng, tôm cua và những trái cây có hột (đậu, đậu phụng, hột đậu, đậu nành, đậu trắng và đậu lăng). Đặc biệt những trẻ em bị chốc lở vì dị ứng không thể có những phản ứng nhạy cảm thuộc về dị ứng đối với các trái cam, chanh, bưởi, dâu tây và cà chua. Những phản ứng này tuỳ thuộc vào số lượng thức ăn đã dùng và thường đưa đến tình trạng ngứa và bộc phát trở lại bệnh chốc lở.

 

Các thứ gây dị ứng thông thường nhất cho trẻ em lớn hơn và người lớn là các loại hạt cứng, đậu phộng, và tôm cua. Ngoài ra, có cả phản ứng xen kẽ liên quan đến phấn hoa đối với một số loại trái cây và rau củ tươi.

 

Bột mì có thể mang lại các phản ứng dị ứng nghiêm trọng ở trẻ em; tuy nhiên, điều này hiếm khi xảy ra ở người lớn. Trẻ em và người lớn có thể bị tình trạng ruột kích thích, tuy nhiên, tăng đầy hơi và đau dạ dày sau khi tiêu thụ một lượng lớn lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch.

 

Cũng có thể phản ứng với lúa mì, hoặc các sản phẩm thực phẩm khác, chỉ khi tiêu thụ được theo sau bởi các hoạt động thể chất. Đây là một loại phản ứng dị ứng có thể rất khó chẩn đoán.

 

Bệnh về đường tiêu hóa là một rối loạn tự miễn dịch chủ yếu ảnh hưởng đến ruột non, nơi các protein gluten trong lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch gây viêm thành ruột. Bệnh về đường tiêu hóa được xử lý bằng cách áp dụng một chế độ ăn không có gluten suốt đời.

 

Không dung nạp lactose có nghĩa là niêm mạc ruột đã làm giảm khả năng phá vỡ đường sữa (lactose). Các triệu chứng không dung nạp lactose bình thường không xảy ra trước độ tuổi từ 4 đến 10. Không dung nạp lactose không nguy hiểm; tuy nhiên, nó gây ra đau bụng, đầy bụng và tiêu chảy nếu một lượng lớn đường lactose được tiêu thụ.

 

 

Những triệu chứng :

 

Những phản ứng với dị ứng thức ăn và không dung nạp có thể khác nhau từ những triệu chứng nhẹ và sẽ hết sau một thời gian ngắn, đến nghiêm trọng hơn và có khi còn nguy hiểm đến tính mạng. Ngứa ở miệng và cổ họng, sưng phồng ở các niêm mạc được gọi là hội chứng dị ứng ở miệng và được tiêu biểu bằng những phản ứng xen kẽ đối với các thức ăn, giống như những người dị ứng phấn hoa thường gặp.

 

Những triệu chứng tiêu biểu từ hệ thống bao tử và ruột là : bụng đầy hơi, đau nhói, đi tiêu chảy và buồn nôn và nôn. Những triệu chứng ở da như : nổi mày đay, tình trạng tệ hơn của bệnh chốc lở và ngứa cũng là điều bình thường, đặc biệt là ở những trẻ nhỏ. Sự ngất lịm vì dị ứng ít khi xảy ra, nhưng rất nghiêm trọng và đòi hỏi sự chữa trị nhanh. Việc này mang đặc tính sưng ở cổ họng, khó thở, thường ói mửa và ngoài ra có thể phát triển tới việc giảm áp huyết và bất tỉnh.

 

Làm thế nào để đưa ra sự chẩn đoán bệnh ?

Thử chích da và thử máu là những phép thử thông thường nhất. Chỉ riêng những phép thử này thôi, không đủ để đưa ra sự chẩn đoán bệnh, nhưng trong hầu hết các trường hợp cần phải kết hợp với việc thử thức ăn. Điều quan trọng để có sự chẩn đoán chắc chắn là không loại bỏ thức ăn quan trọng nào ra khỏi thực phẩm. Việc này đặc biệt nói đến sự nghi ngờ về bệnh ở đường tiêu hoá vì gần như không thể đưa ra sự chẩn đoán sau khi bắt đầu dùng thực phẩm không có chất đạm ở trong bột. Trong giai đoạn thử, có thể bỏ hẳn những thức ăn mà bạn nghi ngờ trong một thời gian, rồi sau đó dùng trở lại từng món một.

 

Hiện có những phép thử tốt để đưa ra sự chẩn đoán về bệnh ở đường tiêu hoá và sự không dung nạp lactose. Hiện không có phép thử nào tin cậy để  chuẩn đoán chứng không dung nạp thực phẩm khác. Nhiều người chữa trị bằng phương pháp khác ngoài y khoa cung ứng những phép thử nghiệm như thế, nhưng không chứng minh được những điều mà họ đã hứa hẹn.

Bệnh viện trung ương Rikshospitalet HF, Bệnh viện nhi đồng Voksentoppen là bệnh viện chuyên môn dành cho trẻ em bị dị ứng. Hiện không có nơi chữa trị đặc biệt nào dành cho người lớn. Trước hết, người lớn tiếp xúc với bác sĩ cố định của mình, để sau đó có thể được giới thiệu đến một bác sĩ chuyên khoa; thí dụ như : bác sĩ chuyên môn về bao tử - đường ruột, bác sĩ về phổi hoặc bác sĩ tai - mũi - họng. Ngoài ra còn có các trung tâm khu vực chuyên về hen suyễn, dị ứng và mẫn cảm (RAAO) nơi bệnh nhân bị bệnh phức tạp có thể được xem xét.

 

Sự chữa trị :

Sự chữa trị duy nhất khi bị dị ứng thức ăn là tránh những thức ăn mà bạn không chịu được.Thường sẽ là an toàn nhất khi tự chuẩn bị hầu hết thực phẩm cho mình. Khi thức ăn chuẩn bị trước được sử dụng, điều quan trọng là phải luôn luôn đọc danh sách các thành phần một cách cẩn thận. Khi đi ăn nhà hàng hay đi ăn ngoài, điều quan trọng là phải hỏi về các thành phần trong các món ăn và thông báo bất cứ dị ứng hay quá mẫn nào của mình.

 

Một chế độ ăn uống cân bằng là vô cùng quan trọng, đặc biệt là ở trẻ em. Các chất dinh dưỡng trong thực phẩm đó bị loại bỏ phải được thay thế. Trong trường hợp bị dị ứng sữa, điều quan trọng là phải đảm bảo đủ lượng canxi và vitamin B nạp vào cơ thể. Đối với trẻ nhỏ, việc nạp protein rất quan trọng để giữ mắt sáng.

 

Trẻ sơ sinh (<3 tuổi) bị dị ứng với sữa bò phải được thay thế sữa đầy đủ (có sẵn trên toa thuốc của hiệu thuốc). Trong chế độ ăn không có lúa mì, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng chế độ ăn uống có chứa đủ protein, chất xơ và khoáng chất. Cung cấp vitamin C có thể thấp nếu loại bỏ nhiều loại trái cây và rau quả ra khỏi chế độ ăn uống. Một bác sĩ có thể giới thiệu đến một phòng khám tại khoa ngoại trú của bệnh viện để được hướng dẫn chế độ ăn uống cá nhân.

 

Thuốc:

Những người dễ bị những phản ứng dị ứng nguy hiểm nghiêm trọng đến tính mạng nên được trang bị bằng ống chích adrenalin (Epipen hoặc Jext). Mũi chích này sẽ được dùng đến như “thuốc giải độc” nếu qua sự rủi ro người ta có nuốt chất gì mà cơ thể bị dị ứng. Những thuốc dị ứng được dùng trong những tình trạng dị ứng khác, thí dụ như dị ứng phấn hoa, cũng có thể làm giảm bớt những khó chịu bộc phát khi dùng những thức ăn mà bạn không chịu được. Nhưng việc dùng những thuốc nhất định khi bị dị ứng thức ăn không phải là điều bình thường.

 

Cơ quan đăng ký dị ứng thức ăn

Khi có những phản ứng nghiêm trọng về thức ăn, thông báo phải được gửi đến Viện y tế đại chúng qua Cơ quan đăng ký dị ứng thức ăn. Điều kiện để trường hợp dị ứng được thông báo là bệnh nhân phải đi bác sĩ khám trong vòng 24 giờ sau khi dùng thức ăn. Cơ quan đăng lý dị ứng thức ăn này được thành lập để thu thập thêm kiến thức về những phản ứng thức ăn, mức độ nghiêm trọng, bị phản ứng bởi thức ăn nào và những ai bị phản ứng.